PCOS- BADANIA, LECZENIE, ŻYWIENIE

Zespół Policystycznych Jajników (PCOS) jest najczęstszym zaburzeniem endokrynnym wśród kobiet przed menopauzą oraz najbardziej powszechną przyczyną niepłodności. Wstępnie o tym, czym właściwie jest to schorzenie pisałam w tym wpisie. Dziś rozwinę temat dokładniej: o to, co badać oraz co robić, aby wrócić do równowagi.

PCOS nie jest nowotworem, nie umrzesz na PCOS. Mimo to, jak sama się przekonasz, jest to bardzo złożone zaburzenie. Nie tylko potrafi wywołać chaos w całym układzie hormonalnym, współuczestniczy również w zaburzeniach układu sercowo-naczyniowego, chorobach tarczycy, zaburza gospodarkę glukozowo-insulinową, niesie niebezpieczeństwo dla rozwoju przyszłych dzieci kobiet starających się o ciążę. Kobiety z PCOS są od 4 do 7 razy bardziej zagrożone zawałem serca, a także szczególnie narażone zachorowaniem na raka piersi i trzonu macicy. Na dodatek, badania mówią nam, że znacznie pogarsza się zdrowie psychiczne osób dotkniętych tym zaburzeniem, jako że dokuczliwe objawy w dużym stopniu wpływają na samoocenę oraz sposób postrzegania samych siebie.

Aby zrozumieć, dlaczego PCOS leczy się tak, a nie inaczej, a także dlaczego leki bardzo często są całkowicie zbędne, a wręcz szkodliwe- najpierw musimy uświadomić sobie funkcjonalnie organizmu kobiety z tym zespołem. Zacznijmy więc od tego co i dlaczego należy zbadać.

pcos policystyczne jajniki dieta dietoterapia dietetyka leczenie żywienie zywienie

Co badamy przy podejrzeniu PCOS?

USG jajników

Jednym z kryteriów do rozpoznania PCOS jest obraz policystycznych jajników w USG. Policystyczne jajniki pokryte są wieloma pęcherzykami (zazwyczaj nawet 25-30, ale uznaje się liczbę 12 wzwyż), bardzo często mają też większą objętość (powyżej 10 cm3). Jednak należy uważać, ponieważ szacuje się, że ok. 20% kobiet bez PCOS ma pęcherzyki na jajnikach, ale również ok. 30% kobiet, które mają PCOS, nie ma policystycznych jajników. Aby zdiagnozować PCOS, spełnić należy jedynie co najmniej dwa z trzech kryteriów rotterdamskich, a więc można chorować, pomimo obrazu jajników w normie. Omówienie diagnozy PCOS znajdziesz tutaj.

Przedstawię Ci teraz pokrótce sylwetki hormonów, które warto jest zbadać przy podejrzeniu bądź już diagnozie PCOS. Znajomość ich poziomów w Twoim organizmie jest bardzo ważnym sygnałem i istotną wskazówką na temat tego, w jaki sposób działać, aby przywrócić równowagę.

Androgeny

Kolejne kryterium. Androgeny to hormony płciowe tak zwane „męskie”, jednak kobietom również są jak najbardziej potrzebne; są niezbędne, abyśmy czuły się pewne siebie, seksowne, a także warunkują odpowiedni poziom libido. Przy PCOS zazwyczaj są podwyższone. Jest to przyczyna tych najbardziej dokuczliwych objawów, jak trądzik, wypadanie włosów czy nadmierne owłosienie. Najlepiej by było sprawdzić cały pakiet: testosteron całkowity, testosteron wolny, androstendion, dihydrotestosteron DHT, DHEA-s. Dlaczego? Czasami poziom jednego lub części z nich jest w normie, natomiast pozostałe zdecydowanie od tej normy odbiegają. Często dziewczyny sprawdzają zwłaszcza testosteron całkowity (jest tańszy), który okazuje się być w normie, natomiast testosteron wolny (czyli ten faktycznie aktywny) okazuje się być zdecydowanie zawyżony.  Zbyt wysoki dihydrotestosteron często oznacza już poważne kłopoty z hiperandrogenizmem u danej kobiety. Ich nadmiar obniża również poziom tak ważnego progesteronu.

Badamy w pobliżu owulacji (ok. 14. dnia cyklu).

Estradiol

To jeden z estrogenów, który bada się w laboratorium. Estrogen jest hormonem kobiecości– to dzięki niemu mamy kobiece kształty. Wpływa na dobry nastrój, pomaga utrzymać koncentrację, reguluje sen. Może być w normie, jednak w PCOS często występuje tzw. przewaga estrogenowa, o której mówi właśnie nadmiar estradiolu. Może ona bardzo utrudnić życie. Jej objawami jest między innymi dokuczliwy PMS, bóle głowy, zatrzymywanie się wody, bolesne miesiączki, wahania nastrojów, bóle i tkliwość piersi, problemy z owulacją… Nadmiar estradiolu pojawia się gdy zbyt mało jest progesteronu, który zrównoważyłby jego działanie. Te dwa hormony funkcjonują w duecie, są bezpośrednio ze sobą związane.

Zdarza się też wysoki poziom estrogenu przy normalnym poziomie progesteronu. To częsty przypadek zwłaszcza u kobiet z nadwagą. Estrogeny przede wszystkim produkowane są przez jajniki, jednak komórki tkanki tłuszczowej również potrafią go produkować. Więcej komórek tłuszczowych = więcej estrogenu.

Możemy badać w każdej fazie cyklu menstruacyjnego (są różne normy dla danej fazy).

Progesteron

Progesteron wraz z estrogenem działają w ścisłej równowadze. Jeżeli progesteronu jest zbyt mało, często pojawia się dominacja estrogenowa, opisana krótko powyżej. Często tak się dzieje w PCOS. To właśnie progesteron odpowiada m.in. za zagnieżdżenie się zarodka u kobiet starających się o ciążę. Na zbyt niski poziom progesteronu mogą wskazywać bardzo obfite i długie miesiączki, wahania nastrojów, przyrost masy ciała, ciągły niepokój, endometrioza, zaburzony sen… Zbyt wysoki poziom estrogenu grozi niepłodnością, natomiast jeśli owulacja nie występuje (brak ciałka żółtego), to i nie ma jak wyprodukować progesteronu; zatem jest to błędne koło. Odpowiednie stężenie progesteronu warunkuje zdrowe i mocne włosy, prawidłowe funkcjonowanie tarczycy, stabilność emocjonalną. Jest hormonem łagodzącym nasz nastrój, relaksuje, zatem jego zaniżony poziom może powodować między innymi obniżone samopoczucie, obniżone libido, stany lękowe, budzenie się w nocy… Poziom progesteronu obniża stres, a także nadmiar lub niedobór tkanki tłuszczowej, problemy z owulacją, wysoki poziom prolaktyny, słaba praca tarczycy, insulinooporność

Badamy w fazie lutealnej (ok. 7 dni przed miesiączką).

LH i FSH (luteotropina i folikulotropina)

LH i FSH rozpoczynają cały proces produkcji hormonów płciowych w naszym ciele, dlatego są tak bardzo istotne. Jeżeli są na zbyt niskim, zaburzonym poziomie, to mówimy o zablokowaniu funkcji endokrynologicznych na poziomie przysadki mózgowej (ponieważ tam są syntetyzowane) i cały sygnał (o tym, aby produkować hormony) będzie hamowany już na samym początku. Niesamowicie ważne jest więc zadbanie o odpowiedni poziom tych hormonów, ponieważ w przeciwnym wypadku, zaburzone będzie wytwarzanie całej reszty hormonów, co z kolei powodować będzie szeroką gamę niechcianych skutków.

Badamy w fazie folikularnej (3-5 dzień cyklu).

Stosunek LH:FSH powinien wynosić mniej więcej 1:1. W PCOS bardzo często jest zaburzony na rzecz LH, np. 2:1, 3:1. Na skutek wysokiego poziomu LH pojawiają się problemy z owulacją, jajniki produkują zbyt dużo testosteronu, co przekłada się na uciążliwe objawy.

Prolaktyna

Prolaktyna odpowiada za równowagę soli i wody (przez co jej niedobór może powodować zatrzymywanie się wody). Wpływa na odpowiednie stężenie testosteronu, gospodarkę elektrolitami, pobudza tworzenie się nowych komórek układu odpornościowego… Jej zbyt wysoki poziom zaburza owulację, przez co obniża poziom progesteronu. Na jej zwiększoną produkcję intensywnie wpływa stres. Przy PCOS często podwyższona. Może powodować wypadanie włosów.

Badamy w fazie lutealnej (ok. 7 dni przed miesiączką), ewentualnie w folikularnej (3-5 dzień cyklu), różnią się wtedy wartości referencyjne.

Czy widzisz, jak bardzo wszystko się ze sobą łączy?

pcos policystyczne jajniki dieta dietoterapia dietetyka leczenie żywienie zywienie

Zespół Policystycznych Jajników a insulinooporność

Jeśli jeszcze nie wiesz, na czym dokładnie polega insulinooporność, zapraszam Cię do tego wpisu. Okazuje się, że zbyt duże ilości insuliny sprawiają, że jajniki produkują nadmiar testosteronu (i ogólnie androgenów), co powoduje z kolei pojawienie się trądziku, nadmiernego owłosienia czy wypadania włosów. To z kolei blokuje owulację, i cały cykl zostaje zaburzony. Pośrednio podwyższa również poziom estrogenu oraz obniża poziom progesteronu, przez co powoduje wahania nastroju i rozdrażnienie. Insulinooporność wpływa więc na bardzo wiele aspektów PCOS, powodując uciążliwe objawy.

Uwaga! Badania mówią, że nawet ok. 70% kobiet z PCOS ma również insulinooporność, dotyczy to również kobiet szczupłych! Z tego względu, nawet jeżeli daleko Ci do nadwagi oraz typowych objawów IO, ale chorujesz na PCOS- wysoce prawdopodobne jest, że jesteś dotknięta również insulinoopornością.

Serdecznie więc polecam Ci wykonanie odpowiednich badań, o których pisałam tutaj. Często zaleca się niestety tylko badanie glukozy i insuliny na czczo, a to nie wystarczy! Niezbędne jest wykonanie całej krzywej cukrowej (trzypunktowej). Bez tego nie ma pełnego poglądu na funkcjonowanie gospodarki glukozowo-insulinowej, a same wyniki na czczo mogą nas oszukać.

Zespół Policystycznych Jajników a tarczyca

Zaburzenia pracy tarczycy bardzo często idą w parze z PCOS. Były prowadzone ciekawe badania, które pokazały, że po wyrównaniu pracy tarczycy objawy PCOS się zmniejszyły, a jajniki wyczyściły z pęcherzyków.

Oczywiście nie każda kobieta z PCOS będzie miała rozregulowaną tarczycę, ale zdecydowanie warto to sprawdzić.

Co należy zbadać?
  • Hormony: TSH, FT3, FT4. Warto sprawdzić też przeciwciała: aTPO, aTG, TRAb, głównie gdy odczuwamy objawy zaburzonej pracy tarczycy. Co bardzo ważne: samo TSH to za mało! TSH mówi nam tylko wyłącznie o pracy przysadki, niewiele o tarczycy!
    • USG tarczycy– często hormony na nic nie wskazują, ale wygląd tarczycy owszem. Może być powiększona, mogą pojawiać się na niej wole… Obraz tarczycy do konsultacji z lekarzem.
    • Dlaczego badamy tarczycę? Z PCOS bardzo często występują zaburzenia pracy tarczycy, w szczególności niedoczynność tarczycy.

Warto też monitorować cykl menstruacyjny, aby wiedzieć czy i kiedy występuje owulacja i jak organizm reaguje podczas poszczególnych faz cyklu.

Pamiętajcie, że przed rozpoznaniem PCOS, przy braku miesiączki należy wykluczyć najpierw podwzgórzowy brak miesiączki (FHA)! Zdarza się, że dziewczyny spełniają dwa kryteria stanowiące o PCOS, ale prawdziwą przyczyną jest FHA! Do podwzgórzowego braku miesiączki najczęściej prowadzi zbyt niskokaloryczna dieta połączona ze zbyt intensywną aktywnością fizyczną.

No, trochę się tego nazbierało. Jednak zapewniam Was, że bardzo ważne jest aby wiedzieć jak pracuje nasz organizm. Tylko dzięki odpowiedniemu zrozumieniu go jesteśmy w stanie podjąć odpowiednie kroki w celu odbudowy naszego zdrowia (hormonalnego i nie tylko!).

pcos policystyczne jajniki dieta dietoterapia dietetyka leczenie żywienie zywienie

CO ROBIĆ, ABY UREGULOWAĆ HORMONY?

Zacznijmy od niesamowicie ważnej diety.

Mam nadzieję, że rozumiecie już, jak istotne jest opanowanie rozregulowanej gospodarki glukozowo-insulinowej. Dopiero porządne zapanowanie nad insulinoopornością (czyli uregulowanie całej gospodarki węglowodanowej) jest w stanie przywrócić równowagę również hormonów. Pisałam wyżej, że zaburzenie produkcji konkretnych hormonów jest napędzane przez postępującą insulinooporność, dlatego też jest to tak istotne. Nasila ona nie tylko hiperandrogenizm (a więc m.in. uciążliwy trądzik), ale też zaburza owulację, a więc i cały cykl menstruacyjny.

  • O tym, jak postępować przy insulinooporności pisałam w tym poście. Niesamowicie ważna jest dieta o niskim ładunku glikemicznym z odpowiednio długimi przerwami między posiłkami. To będzie warunkowało zwiększenie wrażliwości na insulinę, a więc zmniejszało jej poziom, przez co również stopniowo regulowało hormony.
  • Bardzo ważna jest dieta przeciwzapalna, aby ugasić nieco stany zapalne szalejące w naszym organizmie. Co to właściwie oznacza? W diecie przeciwzapalnej najważniejsza jest przede wszystkim duża ilość zdrowych tłuszczów z rodziny omega-3, czyli pochodzących przede wszystkim z tłustych ryb morskich, olejów roślinnych takich jak lniany, sojowy czy rzepakowy, orzechów włoskich. Może warto przemyśleć też suplementację omega-3? Twój codzienny jadłospis powinien być pełen świeżych warzyw, które są bogactwem antyoksydantów, witamin i składników mineralnych, które są związkami ugaszającymi stany zapalne. Świetnym dodatkiem będą tez takie przyprawy jak kurkuma, cynamon, oregano czy inne suszone zioła, które również mają zbawienne działanie. Idealnym przykładem jest dieta śródziemnomorska– jak najbardziej możesz za nią podążać.
  • Cholesterol. Nie bój się go! Cholesterol jest prekursorem wszystkich hormonów płciowych, dlatego jest ogromnie istotnym związkiem! Zdecydowanie nie ma potrzeby bać się jajek 🙂
  • Nabiał. Dodałam go dodatkowo, opcjonalnie. Oczywiście nie trzeba od razu wyrzucać z diety całego nabiału, jednak chciałam zasugerować, że w przypadku problemów z trądzikiem, wykluczenie nabiału jest w stanie dawać naprawdę bardzo dobre efekty. Dzieje się tak z tego względu, że spożycie nabiału zwiększa stężenie tzw. IGF-1 czyli insulinopodobnego czynnika wzrostu, który to zwiększa produkcję łoju, rozszerza pory, i ogólnie przyczynia się do zaostrzania się zmian dermatologicznych.
  • Aktywność fizyczna. Ogromnie ważna jest dla każdego człowieka, lecz zwłaszcza w przypadku współwystępującej insulinooporności. Dzięki aktywności fizycznej, zwiększanie insulinowrażliwości spowoduje spadek poziomu androgenów, a więc i zmniejszenie uciążliwych objawów. Wpływa pozytywnie na poziom hormonu LH (obniża go, a zazwyczaj w PCOS jest podwyższony), co również przełoży się na regulację cykli. Ma bardzo pozytywny wpływ na leptynę, dzięki czemu wspiera nasz ośrodek sytości- będziesz po prostu bardziej efektywnie się najadać. 🙂
  • Plastik. Trochę o zaburzających gospodarkę hormonalną związkach endokrynnie czynnych pisałam już w tym wpisie. Nie oszukujmy się, żyjąc w XXI- wiecznej rzeczywistości nie jesteśmy w stanie całkowicie wyzbyć się plastiku z naszego życia. Mimo to, w pewnym stopniu możemy go ograniczyć– a nawet to zrobi dużą różnicę. Wystarczy trochę chęci i wcześniejszego zaplanowania. Możemy na przykład warzywa pakować zamiast w foliowe woreczki, które na potęgę używane są każdego dnia, użyć wielorazowych siateczek, coraz częściej dostępnych w wielu sklepach. Zamiast przechowywać żywność w plastikowych pudełkach- zmienić je na szklane lub te wytworzone ze stali nierdzewnej. Zainwestować w filtr do wody, zamiast kupować milion butelek i pić prosto z nich. To są małe zmiany, jednak łącznie, są w stanie dać efekt i dużo zmienić.
  • Stres. Praca nad stresem to jeden z kluczowych aspektów dbania o równowagę hormonalną, ale i ogólnie o całe zdrowie. W walce z PCOS szczególnie poleca się takie aktywności jak joga czy medytacja, które pomagają lepiej radzić sobie z kumulującym się stresem i bardziej kontrolować własne emocje.
  • Rytm dobowy. Zdecydowanie poświęcę mu osobny post, ale nadal zbyt mało osób jest świadomych jak niesamowicie istotne jest dbanie o higienę snu. Tak bardzo niedoceniany, a tak kluczowy. Rozregulowany rytm dobowy sprawia, że stężenia kortyzolu i insuliny w Twoim organizmie szaleją. Na ich odpowiednie wydzielanie naprawdę zbawienny wpływ będzie miało to, że po prostu dobrze się wyśpisz.

Podsumowując

Czy w takim razie naprawdę wystarczy zdrowy styl życia? Właściwie to tak. Tak niewiele, a jednak tak wiele. Oczywiście zdarza się, że przypadek jest na tyle trudny, iż należy wesprzeć się dodatkowym leczeniem, jednak nawet w takich sytuacjach zupełną podstawą pozostaje styl życia.

Dieta, ruch, sen, głowa- to są zawsze podstawy podstaw. Jeśli naprawdę zaczniesz przestrzegać tych nie tak wielu ważnych zasad- Twoje ciało za Tobą podąży i wszystko powoli zacznie wracać do normy. Z całego serca Ci tego właśnie życzę.


Acién P, Quereda F, Matallín P, Villarroya E, López-Fernández JA, Acién M, Mauri M, Alfayate R. Insulin, androgens, and obesity in women with and without polycystic ovary syndrome: a heterogeneous group of disorders. Fertil Steril. 1999 Jul;72(1):32-40. doi: 10.1016/s0015-0282(99)00184-3. PMID: 10428145.

Patel S. Polycystic ovary syndrome (PCOS), an inflammatory, systemic, lifestyle endocrinopathy. J Steroid Biochem Mol Biol. 2018;182:27-36. doi:10.1016/j.jsbmb.2018.04.008

Teede HJ, Misso ML, Costello MF, et al. Recommendations from the international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. Fertil Steril. 2018;110(3):364-379. doi:10.1016/j.fertnstert.2018.05.004

Gottfried, S. Sposób na hormony. Jak naturalnie pozbyć się zaburzeń hormonalnych i odzyskać równowagę

Medling, A. Wylecz PCOS.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

%d bloggers like this: