ODROCZONA GRATYFIKACJA, CZYLI DLACZEGO CZASAMI WARTO POCZEKAĆ

Odroczona gratyfikacja– brzmi poważnie. Jest to jednak jedno z podstawowych zjawisk towarzyszących nam na co dzień. Co kryje się za tymi słowami i dlaczego powinieneś o tym wiedzieć?

Zacznijmy od początku.

odroczona gratyfikacja psychologia proces cel zmiana pozytywna blog zdrowie praca ciężka

             Człowiek to zwierzę. Choćbyśmy chcieli, nie uciekniemy od naszej natury, a także wielu zachowań, które nami kierują. I mimo, że dżungla, w której żyjemy, zmieniła się raczej w miejską dżunglę, po dziś dzień władają nami pradawne zwierzęce instynkty. Kiedyś prawdopodobnie ratowałyby nam życie, dziś są przede wszystkim przeszkodą, utrudniającą nam codzienne życie wśród ludzi.

             Gratyfikacja– czyli po prostu nagroda. Odroczona– a więc odłożona w czasie. Mowa tutaj więc zwyczajnie o czymś, co zamiast otrzymać od razu, dostajemy z opóźnieniem. Dlaczego jest to tak istotne?

         Jednym ze zwierzęcych zachowań, które nami kierują, jest nadal silnie funkcjonujący instynkt przetrwania. Mimo, że w XXI-wiecznej rzeczywistości nie jesteśmy zmuszani bezustannie uważać, aby nie stać się ofiarą polującego na nas drapieżnika, nasz mózg niekoniecznie o tym pamięta. Również nie zawsze jest w stanie przewidzieć, że współczesny świat raczej zmaga się z epidemią otyłości, aniżeli głodu. Z tego względu wybiera on raczej posilenie się na zapas jak największą ilością pożywienia, gdyż nie ma pewności, co przyniesie przyszłość. Brzmi znajomo?

             Jednym z bardziej znanych badań w psychologii jest eksperyment, który przeprowadził w latach 60. Walter Mischel wraz ze swoimi studentami na Uniwersytecie Stanforda. W badaniu wzięły udział dzieci w wieku przedszkolnym, które obserwowane były z drugiego pomieszczenia dzięki lustrom weneckim. Badacz pokazywał siedzącym przy stole dziecku słodycz (np. piankę Marshmallow) oraz dawał mu wybór: możesz w tej chwili zjeść smakołyk, albo poczekać, a wtedy dostać dwa słodycze. Następnie prowadzący wychodził z pomieszczenia. Dziecko w każdym momencie mogło nacisnąć dzwonek i przywołać badacza, po czym poprosić o jedną piankę. Natomiast jeżeli dziecko nie odeszło od stołu oraz nie zakomunikowało chęci zjedzenia pianki od razu, po około dwudziestu minutach badacz wracał z wybraną nagrodą: dwiema piankami.

               Wnioski z badania okazały się być fascynujące. Dzieci biorące udział w eksperymencie przebadano później, mniej więcej raz na dziesięć lat. Okazało się, że dzieciaki, które odroczyły gratyfikację i zdecydowały się poczekać, w wieku dorosłym mogły poszczycić się lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym, sukcesem akademickim, kompetencjami społecznymi czy niższym BMI- wskaźnikiem masy ciała. Te osoby były bardziej inteligentne, samodzielne i pewne siebie oraz przejawiały wyższy poziom samokontroli.

odroczona gratyfikacja proces zmiana cel sukces psychologia pozytywna blog zdrowie

               Odtrącanie natychmiastowej nagrody nie jest dla nas naturalne, ponieważ jesteśmy egoistyczni i wygodniccy. Nasze zwierzęce instynkty domagają się niezwłocznego zaspokojenia. Dla nich istnieje tylko to co widzimy, to co tu i teraz. Pewna jest tylko chwila obecna, natomiast myślenie o przyszłości wymaga poznawczego wysiłku. Dużo łatwiej i wygodniej jest iść na skróty.

                 Dlaczego więc jesteśmy w stanie zdobyć się na taki wysiłek? Dlaczego niektóre dzieci potrafią odroczyć otrzymanie nagrody? Po co właściwie czekać, skoro nagroda jest tak kusząca?

             Pradawni ludzie, którzy zaczęli uświadamiać sobie strukturę czasu, a także korzyści płynące z organizowania się społeczności, zrozumieli, że aby lepiej im się żyło, najpierw muszą sobie na to zapracować. Dlatego też zaczęli hamować swoje instynkty tak, aby nie kolidowały z interesami innych osób, a także ich własnymi- tylko że przyszłymi. Zrozumieli, że aby poprawić własną jakość życia, najpierw należy coś poświęcić. To wpłynęło na rozwój współpracy, rozbudowywanie się społeczeństw, a także zmniejszenie głodu i cierpienia.

              Tak jak i w przypadku naszych pradawnych przodków, tak i my jesteśmy w stanie bardzo wiele zyskać dzięki temu zjawisku. Odroczona gratyfikacja jest właściwie podstawą każdego celu oraz sukcesu. Tak naprawdę wszystko do czego dążymy działa na zasadzie odroczonej gratyfikacji. Osoba, która marzy o zawodzie lekarza, pomocy innym i godnego wynagrodzenia- najpierw musi przetrwać długie lata ciężkiej pracy. Sportowca, który pragnie być profesjonalistą w swojej dziedzinie, czekają tysiące męczących treningów, miliony wyrzeczeń i cała masa determinacji. Ale też ludzie, którzy chcą stworzyć kochający się związek,  muszą być gotowi do poświęceń, pełnego zaangażowania i ignorowania własnego egoizmu. A osoba pragnąca zdobyć piękną sylwetkę i czuć się po prostu dobrze, musi włożyć w to litry potu i wytrwałości.

odroczona gratyfikacja psychologia proces cel zmiana pozytywna blog zdrowie

            Pełne uświadomienie sobie potencjału odroczonej gratyfikacji daje nam ogromne pole do rozwoju. Tym bardziej, że jest to umiejętność i możemy nad nią pracować. Ja sama z autopsji muszę Wam przyznać, że głębokie zrozumienie tej jednej podstawowej zasady ogromnie wpłynęło na jakość mojego życia. Między innymi to właśnie sprawiło, że pokochałam wyzwania i nie boję się wyrzeczeń, a dzięki temu osiągam o wiele więcej, niż strachliwa Ja z przeszłości. Kiedy wiesz, że wszystko co wartościowe w życiu możesz zyskać właśnie dzięki ciężkiej pracy- dużo łatwiej jest się z nią pogodzić, a nawet pokochać. I mimo, że piszę tutaj o rzeczach bardzo prostych i oczywistych- wydaje mi się, że bardzo często o nich zapominamy.

              Jeśli dążysz do jakiegoś celu, zatrzymaj się czasami na chwilę w tym wyścigu. Szczególnie w momentach gdy czujesz, że Ci ciężko. Zwizualizuj swój cel. Przypomnij sobie: co chcesz osiągnąć? Czy na pewno aktualne wysiłki przybliżają Cię do niego? Jak bardzo zależy Ci na tym, aby do niego dotrzeć?

           Pamiętaj, aby zawsze monitorować postępy. Każdy mały krok do przodu będzie dodawał Ci siły i motywacji, aby iść dalej. Grunt to zauważać każdy z tych niewielkich sukcesów. I pamiętając o odroczonej gratyfikacji będziesz wiedział, że mimo trudności przeżywanych teraz- do czegoś one służą. A Ty z każdą chwilą coraz bardziej stajesz się tym, kim chcesz się stawać.


  1. Schlam TR, Wilson NL, Shoda Y, Mischel W, Ayduk O. Preschoolers’ delay of gratification predicts their body mass 30 years later. J Pediatr. 2013;162(1):90-93.
  2. Carlson SM, Shoda Y, Ayduk O, et al. Cohort effects in children’s delay of gratification. Dev Psychol. 2018;54(8):1395-1407.

2 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

%d bloggers like this: